Οι επιδημίες χολέρας εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα και διαρκούν περισσότερο σε όλη τη Σομαλία, την Κένυα και την Αιθιοπία. Η Tetiana Gaviuk, υπεύθυνη επικοινωνίας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα διερωτάται γιατί ο αριθμός των νεκρών από αυτή την ασθένεια που μπορεί να προληφθεί αυξάνεται.
Η χολέρα είναι μια οξεία βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από την κατάποση τροφίμων ή νερού μολυσμένων με το βακτήριο Vibrio cholerae. Η ασθένεια εξαπλώνεται γρήγορα σε μέρη χωρίς καθαρό νερό ή κατάλληλη υγιεινή, προκαλώντας σοβαρή διάρροια που μπορεί να σκοτώσει μέσα σε λίγες ώρες εάν μείνει χωρίς θεραπεία. Με την έγκαιρη θεραπεία, περισσότερο από το 99% των ασθενών αναρρώνουν πλήρως. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι μπορούν να αποφευχθούν, οι θάνατοι από χολέρα αυξάνονται σε όλο το Κέρας της Αφρικής.
Οι κινητήριοι παράγοντες για την εξάπλωση της χολέρας περιλαμβάνουν τον υπερπληθυσμό, τις κακές συνθήκες διαβίωσης, τη λειψυδρία και την κακή ποιότητα του νερού, καθώς και την έλλειψη κατάλληλης υγιεινής, εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων και επιλογών επεξεργασίας νερού. Οι πρόσφατες επιδημίες έρχονται να προστεθούν στα δεινά των ανθρώπων σε μια περιοχή όπου τα επίπεδα υποσιτισμού είναι σταθερά ανησυχητικά, οι εστίες ασθενειών είναι συχνές και οι άνθρωποι συχνά αναγκάζονται να μετεγκατασταθούν, οδηγώντας σε διασυνοριακή μετάδοση της νόσου.
Συγκρούσεις και κλιματικά σοκ
Οι συγκρούσεις και η ανασφάλεια επηρεάζουν πολλές από τις περιοχές που βίωσαν πρόσφατα επιδημίες χολέρας στο Κέρας της Αφρικής. Οι συγκρούσεις μπορούν να προκαλέσουν ζημιές στις υποδομές και να εμποδίσουν τους ανθρώπους να φτάσουν στις υπηρεσίες και την υγειονομική περίθαλψη στην οποία είχαν προηγουμένως πρόσβαση. Οι συγκρούσεις και η ανασφάλεια αναγκάζουν επίσης τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, αφήνοντάς τους συχνά σε συνωστισμένα αυτοσχέδια καταφύγια με ελάχιστη πρόσβαση σε καθαρό νερό και κατάλληλες εγκαταστάσεις υγιεινής.
Η αυξημένη μετακίνηση ανθρώπων οφείλεται επίσης σε κλιματικές κρίσεις, όπως η σοβαρή ξηρασία και οι πλημμύρες. Ένας θανατηφόρος συνδυασμός παραγόντων που σχετίζονται με το κλίμα στο Κέρας της Αφρικής συνέβαλε στην εξάπλωση της χολέρας. Ως ευαίσθητη στο κλίμα ασθένεια, η χολέρα μεταδίδεται πιο εύκολα όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλές και οι συνθήκες βροχοπτώσεων αλλάζουν. Η εμφάνιση του φαινομένου Ελ Νίνιο είναι πιθανό να επιδεινώσει το πρόβλημα στην ανατολική Αφρική, φέρνοντας μαζί του αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων και αυξημένη ευπάθεια στις πλημμύρες.
Οι νομαδικές κτηνοτροφικές κοινότητες έχουν πληγεί ιδιαίτερα από τις κλιματικές κρίσεις. Πολλοί έχουν χάσει τα ζώα και τα μέσα διαβίωσής τους λόγω ξηρασίας και πλημμυρών, γεγονός που τους οδηγεί να μετακινηθούν σε αστικές περιοχές, εντείνοντας την πίεση στις ήδη περιορισμένες βασικές υπηρεσίες. Συχνά οι συνθήκες διαβίωσης των εσωτερικά εκτοπισμένων στις πόλεις είναι υπερπλήρεις και ανθυγιεινές, και η τήρηση ακόμη και των ελάχιστων προτύπων υγιεινής μπορεί να είναι αδύνατη.
Χωρίς τα μέσα για να κερδίσουν τα προς το ζην, τα παιδιά σε εκτοπισμένες οικογένειες είναι επιρρεπή στον υποσιτισμό. Ο συνδυασμός υποσιτισμού και χολέρας μπορεί να αυξήσει τη θνησιμότητα.
Προκλήσεις για τον περιορισμό των επιδημιών χολέρας
Οι πρόσφατες επιδημίες χολέρας στο Κέρας της Αφρικής αποδείχθηκαν δύσκολο να περιοριστούν και απαιτήθηκαν πολλαπλές συντονισμένες παρεμβάσεις για να τεθούν υπό έλεγχο. Τα συστήματα δημόσιας υγείας είναι ανεπαρκώς εξοπλισμένα, στερούνται ανθρώπινων πόρων, ιατρικών προμηθειών και εργαλείων, ενώ η ανασφάλεια στην περιοχή εμποδίζει τη φυσική πρόσβαση στις πληγείσες κοινότητες. Το γεγονός ότι η χολέρα ξεσπά σε τόσες πολλές τοποθεσίες ταυτόχρονα, και διαρκεί για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την εξάλειψή της.
Η Samreen Hussain, ιατρική συντονίστρια των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Αιθιοπία, αναφέρει: «Οι τρέχουσες επιδημίες χολέρας στο Κέρας της Αφρικής είναι από τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί ποτέ στην περιοχή και υπάρχουν πολλές εστίες που συμβαίνουν ταυτόχρονα. Ενώ βάζουμε τέλος σε μία επιδημία σε μια τοποθεσία, μια άλλη επιδημία ξεκινά αλλού».
Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις αποτελούν επίσης εμπόδιο. Οι σοβαρές πλημμύρες στη Σομαλία και την Αιθιοπία έχουν αυξήσει τον κίνδυνο επιδημιών χολέρας, μολύνοντας τις πηγές νερού και συμβάλλοντας σε αναξιόπιστα αποθέματα νερού και κακές συνθήκες υγιεινής. Οι πλημμύρες έχουν επίσης καταστήσει πολύ πιο δύσκολη την πρόσβαση σε ορισμένα σημεία χολέρας στην περιοχή.
Ο Mohamed Abdiwahab Omar, υπεύθυνος νοσηλευτικής δραστηριότητας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, μου περιέγραψε το ταξίδι του για να φτάσει σε μια απομακρυσμένη κοινότητα σε περιοχή της Αιθιοπίας, όπου ένας θανατηφόρος συνδυασμός χολέρας και υποσιτισμού είχε προκαλέσει αρκετούς θανάτους πρόσφατα: «Με ένα κομβόι τεσσάρων οχημάτων 4×4, ξεκινήσαμε από το γραφείο του προγράμματός μας στη Jijiga προς τη ζώνη Dawa. στα σύνορα με την Κένυα. Για επτά ημέρες οδηγούσαμε σε χωματόδρομους γεμάτους πτώματα ζώων μέσα στην πληγείσα από την ξηρασία περιοχή. Την τρίτη ημέρα, ισχυρές βροχοπτώσεις προκάλεσαν εκτεταμένες πλημμύρες. Δρόμοι και γέφυρες παρασύρθηκαν, αναγκάζοντάς μας να βρούμε εναλλακτικές διαδρομές. Τα αυτοκίνητά μας κόλλησαν επανειλημμένα στη λάσπη ενώ προσπαθούσαν να διασχίσουν τις κοίτες των ποταμών και έπρεπε να ρυμουλκηθούν, ενώ οι επιβάτες έπρεπε να αποβιβαστούν και να διασχίσουν με τα πόδια για να κάνουν τα αυτοκίνητα λιγότερο βαριά. Καταφέραμε να φτάσουμε εκεί με ασφάλεια μόνο χάρη στους επιδέξιους οδηγούς μας».
Έλλειμμα χρηματοδότησης
Μια άλλη σημαντική πρόκληση για την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση σε επιδημικές εξάρσεις, συμπεριλαμβανομένης της χολέρας, είναι η χρόνια έλλειψη χρηματοδότησης που διατίθεται για την ανθρωπιστική δράση. Τον Μάιο του 2023, οι διεθνείς δωρητές υποσχέθηκαν μόλις 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια από τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για ανθρωπιστική βοήθεια για τους ανθρώπους στο Κέρας της Αφρικής που πλήττονται από ξηρασία και συγκρούσεις.
Στο Dadaab, ένα σύμπλεγμα προσφυγικών καταυλισμών κοντά στα σύνορα της Κένυας με τη Σομαλία, το έλλειμμα χρηματοδότησης έχει ήδη προκαλέσει υγειονομική καταστροφή, με τη χολέρα να εξαπλώνεται στους καταυλισμούς από τον Νοέμβριο του 2022, παρά τις προσπάθειες πρόληψης της νόσου μέσω του εμβολιασμού και μέσω της εκπαίδευσης των ανθρώπων σχετικά με τρόπους για να παραμείνουν ασφαλείς. «Χωρίς καθαρό νερό και αξιοπρεπείς συνθήκες υγιεινής, αυτές οι προσπάθειες είναι μάταιες», λέει η Kelly Khabala, αναπληρώτρια ιατρική συντονίστρια του προγράμματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Κένυα.
Η Δρ Khabala μου είπε: «Παρά τις συντονισμένες δράσεις προαγωγής της υγείας και την εκστρατεία εμβολιασμού κατά της χολέρας που έγινε τον Φεβρουάριο του 2023, αυτή η επιδημία δεν μπορεί να ελεγχθεί χωρίς την ιεράρχηση των πόρων προς βιώσιμες προληπτικές παρεμβάσεις νερού, αποχέτευσης και υγιεινής».
Η ίδια προειδοποίησε ότι, χωρίς άμεση δράση, η κατάσταση είναι πιθανό να γίνει πολύ χειρότερη: «Εάν η υγιεινή δεν βελτιωθεί σε ποιότητα και κλίμακα, άλλες επιδημίες, όπως η ηπατίτιδα Ε, θα ξεσπάσουν στους καταυλισμούς στο Dadaab. Αυτό θα επηρεάσει ιδιαίτερα τις νέες αφίξεις και ορισμένους από τους ηλικιωμένους πρόσφυγες που δεν έχουν πρόσβαση σε τουαλέτες».
Βιώσιμη αντιμετώπιση χρόνιου προβλήματος υγείας
Είναι δυνατή η πρόληψη της χολέρας με τη χορήγηση εμβολίου από το στόμα σε όσους διατρέχουν κίνδυνο. Ωστόσο, η παγκόσμια αύξηση των κρουσμάτων χολέρας έχει ασκήσει σημαντική πίεση στη διαθεσιμότητα εμβολίων. Σε κάθε περίπτωση, ο εμβολιασμός από μόνος του δεν πρέπει να θεωρείται ως λύση. Για την πρόληψη και τον έλεγχο των επιδημιών χολέρας, απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση, συμπεριλαμβανομένης της επιτήρησης, του νερού, της αποχέτευσης, της υγιεινής, της κοινωνικής κινητοποίησης, της θεραπείας και του εμβολιασμού, με προτεραιότητα στη βελτίωση της πρόσβασης των ανθρώπων σε ασφαλές πόσιμο νερό, κατάλληλες εγκαταστάσεις αποχέτευσης και υγιεινής.
Σήμερα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα απευθύνουν έκκληση για επείγουσα δράση για τη βελτίωση της πρόσβασης των ανθρώπων σε καθαρό νερό και αξιοπρεπείς εγκαταστάσεις υγιεινής. Είναι κρίσιμης σημασίας να ληφθεί δράση τώρα για τη μείωση του φορτίου της χολέρας, τόσο στο Κέρας της Αφρικής όσο και παγκοσμίως, προτού αυξηθεί ακόμη περισσότερο ο αριθμός των νεκρών από αυτήν την ασθένεια που μπορεί να προληφθεί.
Δράσεις στην Αιθιοπία
Στις περιοχές της Oromia και στις σομαλικές περιοχές, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν τις τοπικές υγειονομικές αρχές με εκπαίδευση, θεραπεία περισσότερων από 700 ασθενών τους τελευταίους οκτώ μήνες, εφαρμογή μέτρων πρόληψης και ελέγχου, καθώς και υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης. Επίσης, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δωρίζουν ιατρικές προμήθειες, προμήθειες νερού και αποχέτευσης. Στο Lahey, στην περιοχή της Σομαλίας, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα κατασκεύασαν μονάδα θεραπείας χολέρας, σημεία ενυδάτωσης από το στόμα, ζώνη αποβλήτων, ντους και αποχωρητήρια, ενώ συμμετείχαν σε δράσεις πρόληψης λοιμώξεων, κινητοποίησης της κοινότητας και επιτήρησης σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Στο Moyale της Oromia, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν ένα κέντρο θεραπείας χολέρας περιθάλποντας ασθενείς, εφαρμόζοντας μέτρα πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων, δωρίζοντας ιατρικές προμήθειες, καθώς και πραγματοποιώντας δραστηριότητες ύδρευσης και αποχέτευσης. Ενώ η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε ορισμένες περιοχές, η χολέρα συνέχισε να εξαπλώνεται στις περιοχές Oromia, SNNP, Sidama και στις περιοχές της Σομαλίας.
Δράσεις στην Κένυα
Στο Dagahaley, έναν από τους τρεις κύριους καταυλισμούς του προσφυγικού συγκροτήματος στο Dadaab, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα έχουν αναφέρει περισσότερα από 1.120 κρούσματα χολέρας και δύο θανάτους από την έναρξη της επιδημίας τον Νοέμβριο του 2022. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δημιούργησαν ένα κέντρο θεραπείας χολέρας 30 κλινών στο νοσοκομείο Dagahaley και δημιούργησαν δύο επιπλέον δομές υγείας για την παροχή υγειονομικής περίθαλψης σε νεοαφιχθέντες πρόσφυγες στα περίχωρα του καταυλισμού Dagahaley. Οι ομάδες ύδρευσης και αποχέτευσης των Γιατρών Χωρίς Σύνορα μεταφέρουν 50.000 λίτρα πόσιμου νερού κάθε μέρα στα περίχωρα των καταυλισμών. Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν χτίσει 150 κοινόχρηστα αποχωρητήρια, τόσο εντός των καταυλισμών όσο και στα περίχωρα, όπου περίπου 9.000 νεοαφιχθέντες πρόσφυγες έχουν δημιουργήσει υποτυπώδη καταφύγια. Μέχρι στιγμής, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουν προμηθεύσει περίπου 1.000 από αυτά τα νοικοκυριά με πλαστικά επιστρώματα, χαλάκια και υγρό σαπούνι.
Δράσεις στη Σομαλία
Το 2022, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ανταποκρίθηκαν σε πολλαπλές επιδημίες χολέρας στη Σομαλία. Μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2022, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα περιέθαλψαν περισσότερους από 19.000 ασθενείς με χολέρα σε όλη τη νοτιοδυτική πολιτεία. Οι περισσότεροι ασθενείς προέρχονταν από εκτοπισμένες κοινότητες που επλήγησαν από συγκρούσεις και κλιματικές κρίσεις. Από τον Νοέμβριο του 2022 έως τον Ιανουάριο του 2023, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ξεκίνησαν παρέμβαση για την αντιμετώπιση μιας επιδημίας χολέρας στην πολιτεία Jubaland, περιθάλποντας περισσότερους από 1.000 ασθνείς. Στην Baidoa, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εργάζονται για τη βελτίωση της πρόσβασης σε καθαρό νερό και υπηρεσίες υγιεινής στους καταυλισμούς για εσωτερικά εκτοπισμένους– κατασκευάζοντας επιπλέον αποχωρητήρια, χλωριώνοντας σημεία νερού στην πόλη και παρέχοντας εκπαίδευση υγείας.